İlçenin coğrafi özelliği çeşitlilik gösterir. Güroymak İlçesi, Doğu Anadolu Bölgesinde Yukarı Murat havzasının doğusuyla Van Gölü’nün batısında Muş Ovası’nın doğu ucunda yer alır. Doğu-Batı istikametinde uzanan iki dağ sırasının arasında ovada yer alan ilçe nispi bir çukurluk alan yer almaktadır. Bu yüzden Nahiyelik iken adı Çukur olmuştur. İlçenin doğusunda yer alan Nemrut Dağı ve etekleri özellikle batıya doğru uzanarak İlçenin kuzeyini çevirir. Güneyde Yer alan Kilhar Dağı ise Doğu Torosların uzantısı olup, İlçeni batısına doğru hafif bir eğimle ovaya uzanır. İlçenin Nemrut Dağı kraterinden etkilenmesi sonucu sıcak su kaynakları ve diğer kar suyuna dayalı hayli gür doğal su kaynakları vardır. İlçe Merkezinin Kümbet mevkiinden bir göl halinde kaynayan su bir dere halinde batıya uzanarak Germav bölgesinin kaynakları ile birleşip Karasu Nehrinin başlangıcını oluşturur. Bu nedenle İlçenin batı kısmındaki ovalık alan yarı bataklık ve sazlık bir yapı gösterir. İlçenin Taşüstü, Çayarası ve Yemişveren Köylerinden de bol sulu pınarlar kaynayıp ovaya akar. Karların erimesiyle birlikte Aşağıkolbaşı Köyü güneyinden de güçlü bir dere İlçe Merkezinden geçerek akmaktadır.
İLÇE TARİHİ
İlçenin Kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Önceleri Norşin adı verilen bir yerleşim merkezi bulunduğu, bilahare büyüyerek Güroymak İlçesine dönüştüğü bilinmektedir. İlçe merkezinde bulunan Kümbet ve Selçuklu mezarlığından, daha önce ovada 11.yüzyılda bir yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. Aşağıkolbaşı, Kuştaşı ve Budaklı Köylerinde Selçuklu mezarlarına rastlanılmaktadır.Bölgenin genel tarihinden anlaşılan, ilçenim bulunduğu toprakların Hititler, Urartular, Persler, Makedonya Krallığı, Selefke Krallığı, Nesati Devleti, Roma İmparatorluğu, Mervaniler, Dilmaçoğlu Beyliği, Sökmeniler Beyliği, Þerefhanlar, Osmanlılar ve Rusların ve tekrar Osmanlıların elinde kaldığıdır.Güroymak İlçesi 04.07.1987 gün ve 19507 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan19.06.1987 gün ve 3392 sayılı kanunla resmiyet ve ilk İlçe Kaymakamının 14.10.1988 tarihinde göreve başlamasıyla İlçe olmuştur. Güroymak yeni ve gelişmekte olan bir ilçedir.
İKLİM
İlçenin İklim yapısı genelde Bitlis İlinin Akdeniz kara iklimi geçiş özelliğine benzemekle beraber önemli değişiklikler gösterir. Kışları ve baharları özellikle yoğun sis nedeniyle güneşli gün sayısı azdır. İlçenin doğusundaki Rahva düzlüğü doğal bir rüzgar koridoru olduğu için büyük tipi ve fırtınalara sahne olur. Kışlar soğuk ve yoğun kar yağışlı baharlar ise yağmurlu geçer. Yazlar kısa ve ılık bir özellik gösterir. İlçenin yüksek yerlerinde yetişen meşe ve kavak ağaçları tahrip edilip kesildiğinden dağlık arazisi çıplak, seyrek çalılarla kaplı otlaklıklar niteliğindedir. Ovadaki eski ormanlar tahrip olmuş yerinde sellerle kaplı bozkır mahiyetinde bir arazi yapısı ortaya çıkmıştır. İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1320 metre, köyler ile birlikte yüz ölçümü 650 km2 dir.
NÜFUS
Gölbaşı Beldesi : 7.068
Günkırı Beldesi : 5.152
Köylerde : 13.386
GENEL TOPLAM : 48.118
SOSYAL YAŞAM
AİLE VE EVLİLİK: Güroymak, çevre il ve ilçelerden göç almaktadır. Yerli halkı nispeten daha azdır. Ailelerde çocuk sayısının fazlalığı göze çarpar. Ama son yıllarda eğitim düzeyinin artmasıyla birlikte, bu durumda büyük miktarda azalma görülmektedir.
KONUT: Köylerde evler yöreye özgü şekilde taş ve 1-2 katlı yapıdadır. Çatı yapısı yoktur, olanlar ise kiremit yerine alüminyum sac kullanılarak yapılmıştır. Bunun sebebi çok fazla yağan karın çatılardan kayarak kiremitlerin düşmesine sebep olmasıdır.
İlçe merkezinde çok katlı yapılar mevcuttur. Çatı yapısı aynı şekilde sacdandır. Evler genelde sobalıdır. Ama çalışan memur sayısının gün geçtikçe artması sebebiyle kaloriferli bina yapımı artmaktadır.
SOSYAL YAŞANTI: İlçede Ziraat Bankası şubesi vardır. Panayır, Festival, Eğlence merkezleri vb. faaliyetler olmadığı için İlçe bu yönden Tatvan, Muş ve Bitlis’e bağımlı durumdadır. Halk yaz aylarını tarım ve hayvancılıkla geçirir. İlçede göze çarpan çay ocağı veya kahvehane olarak tabir edilen işletmelerin fazlalığıdır. Bunun sebebi yaz mevsiminin kısa olması ve kış mevsiminde iş imkanının az olmasıdır.
SOSYAL TESİSLER: İlçede bir adet kapalı halı saha ve Öğretmen Evi bulunmaktadır. İlçe Merkezinde bulunan alabalık tesisleri önceki senelerde meydana gelen sel sebebiyle şu an kapalı durumdadır. Sıcak su diye tabir edilen ve kaynağının nemrut dağından geldiği sanılan bölgede daha önce yapılmış tesisler günümüzde tahrip edildiğinden dolayı faaliyet dışıdır. Ama halk yinede yerden çıkan sıcak sudan faydalanmaktadır. Güroymak Pansiyonlu İlköğretim Okulu içinde bulunan Konferans Salonunda düzenlenen etkinlikler, ilçe halkı ve memurlar için eğlence ortamı sunmaktadır. İnternet kafe ve Pastaneler mevcuttur.
Tarihsel kayıtlarda Nemrut Dağının en son 1441'de püskürdüğü belirtilse de yeni araştırmalardan elde edilen bulgulara dayanarak, 1443'te de bir püskürmenin meydana geldiği ileri sürülmektedir. Dağın tepesindeki, Türkiye'nin en büyük ktater gölü olan yarımay biçimli ve tatlı sulu Nemrut Gölü 12 km'lik bir alanı kaplar. Gölün deniz yüzeyinden yüksekliği 2247 m., en derin yeri ise yaklaşık 150 m., uzunluğu 600 m. genişliği 500 metredir. Derinliği 7-8 m. olan kuzeydeki Iligöl'ün kuzeybatı kenarından sıcak su kaynakları, güneydoğusundaki kayalık yamaçtan ise su buhari ve karbondioksit gazi çıkar. Göltepe'nin doğusunda yer alan elips biçimli küçük gölün deniz yüzeyinden yüksekliği 2285 m.dir.
Nemrut Dağı yörenin önemli turizm merkezlerinin basında gelir. Burada yetişen endemik bitkiler ve bazı çeşitleri sadece buraya özgü kus türleri ile de dikkati çekmektedir.Nemrut dağı bitki örtüsü bakımından da ilgi çekici bir özellik gösterir. Dağda Titrek Kavak, Mese (Quercus sp) ve Hus (Betula sp.) türü ağaç toplulukları bulunur. Yine kraterin içerisi endemik bitki türlerinin bulunduğu önemli bir yerdir. Bir Kus bilim adamı (doğa araştırmacısı) tarafından keşfedilen ve kendi ismi ile anılan "Sarmustahtayanı" adli bitki (meşe çeşidi) dünyada sadece burada bulunmaktadır. Diğer bir endemik tür olan "düğün çiçeği" (Altın çiçeği Ranunculus) yine buraya özgü bir bitkidir. Genel bitki türleri ise çeşitli orkideler (orchis umbrasa, orchis caucasia, orchis punetorum ve epipactic latifolia) , laleler ve otsu step türü bitkilerdir..